Klaas Dijkhoff over het initiatief ‘Naar een sterkere democratie’

Klaas Dijkhoff gaf tijdens de lancering van het initiatief ‘Naar een sterkere democratie’ een speech over de noodzaak om de democratie vandaag nog te versterken. Met onze steun werden de concrete suggesties om dit te doen vandaag door Democratie Monitor aangeboden aan de formatietafel.

Lees hieronder de volledige speech van Klaas:

Als ik weer eens in de buurt van de Tweede Kamer ben, komen er verschillende gevoelens in me op.

Trots, dat we door de eeuwen heen een democratie hebben gebouwd, een liberale democratische rechtsstaat waarin een grote verscheidenheid aan partijen hard werkt om verantwoordelijkheid te nemen, samen te werken en ons land een beetje beter te maken. 

Zorg, omdat die traditie hapert. Antidemocratische krachten die verkiezingen hun zetels gebruiken om de liberale democratische rechtsstaat te ondermijnen en af te breken. Dat is ook geen uniek Nederlands verschijnsel. Er zijn helaas al te veel democratieën teruggevallen in autocratie. Te veel democratieën om ons heen staan onder druk. En vanuit die autocratischer wordende landen, zoals de VS, is er zelfs toenemende inmenging in landen om de democratie te beïnvloeden. Om mensen aan de macht te helpen die denken zoals zij. En slaafs in hun zak komen te zitten. Dat is geen complot, dat staat in hun eigen National Security Strategy. 

En ten slotte: Hoop. Omdat ik hier en overal in het land vaak mensen spreek die deze zorg delen en bereid zijn zich in te zetten om onze democratie te verdedigen, versterken en het verloren terrein terug te veroveren. Vanuit die hoop hebben we een half jaar geleden ook onze actiegroep Voor Ons Nederland opgericht. 

We lijken aan de vooravond te staan van een kabinet, dat weer volledig bestaat uit democratische partijen, in welke vorm dan ook. Dus dit een uitgelezen moment om onze democratie te verstevigen. Niet met bombast of grootspraak, maar met verantwoordelijk onderhoud. 

Als u hier vandaag bent, neem ik aan dat u die missie deelt. Gelukkig. Dat betekent niet dat u het verder over alles eens bent. Dat hoeft ook niet. Om de democratie te versterken moet je ook samenwerken met mensen waarvan je een paar jaar geleden nog de luxe had ze te negeren. Of die voor je gevoel niet heel dicht bij je staan, omdat je het over andere dingen oneens bent. Het zou heel goed kunnen dat ik voor een aantal van u ook in die categorie val. 

Dus sommigen van u zullen alle voorstellen die in dit Onderhoudsplan staan meteen omarmen. Anderen, zoals ik, denken ‘niet alles had er voor mij in gehoeven, maar we kunnen dit Onderhoudsplan beter uitvoeren dan jaren discussiëren over elk punt erin.’ Weer anderen zullen bij het lezen wellicht denken ‘Nou nou, zo erg is het hier toch niet? Zijn dit niet deels oplossingen voor niet bestaande problemen?’.

Heel eerlijk, dat laatste zou ik waarschijnlijk zelf een paar jaar geleden ook gedacht hebben. Ik zou gedacht hebben dat het reparaties zijn voor dingen die ik in andere landen wel zie gebeuren, maar in onze sterke Nederlandse democratie niet voor mogelijk had gehouden.

Helaas houd ik nu meer voor mogelijk dan toen. En zie ik in de landen waar het probleem concreet is, dat het op dat moment te laat is om democratische barricades te versterken. 

Dus is er geen beter moment voor groot democratisch onderhoud dan nu. Nu de spelregels van onze democratische politiek en ons bestuur strakker trekken. Zorgen dat journalisten kunnen blijven doen waar we als samenleving beter van worden: lastige vragen stellen. En dat wetenschap de ruimte houdt om feiten te scheiden van fictie… ook als fictie meer likes krijgt dan feiten. Dat we grip proberen te krijgen op de buitenlandse algoritmes die een rechtstreeks invloed hebben op miljoenen Nederlanders. Dan nog is er veel te doen. Je kunt de democratie niet immuun maken tegen afbraak, maar wel de democratische weerbaarheid verhogen. 

Aan mijn dochters, ze zijn 6 en 8, lees ik op dit moment een boek voor van Joel Dicker ‘Het rampzalige bezoek aan de dierentuin’. In dat boek zit een passage, waarin een leerling in de aula een verhaal begint over democratie. De directeur van de school grijpt vervolgens in. Hij ontneemt de leerling het woord, want ‘we moeten het daar maar niet over hebben, dat ligt gevoelig. Voor je het weet krijgen we klachten van sommige ouders’. Verder is gewoon een leuk boek, geen tractaat over democratie. Ik zeg het er maar even bij. Voor je het weet krijg je klachten van sommige ouders. 

Het is tekenend dat dat een logische passage is in onze tijd. En treffend, want de democratie vervalt in andere landen ook niet alleen omdat een klein groepje fanatiek zich inzet deze te ondermijnen. Maar ook omdat andere meebewegen. Geen gedoe willen. Het zo’n vaart wel niet zou lopen. De democratie toch wel tegen een stootje moet kunnen. 

Om de democratie te beschadigen heb je helemaal niet de actieve steun van de meerderheid van de bevolking nodig. Dat zien we ook in andere landen. Een fanatieke minderheid is genoeg als ze dit kan combineren met een overmacht aan energie.

Daarom is het belangrijk dat de goedwillende meerderheid snapt dat met meer zijn niet genoeg is. Dat we er energie in moeten steken om de antidemocratische schreeuwende minderheid te kunnen counteren.

Daarom is het initiatief van de Democratie Monitor, dit onderhoudsplan, deze oproep, een goede zaak. Complimenten dus aan de initiatiefnemers.

Maar… Is het niet toch allemaal voorbarig? Dat zou mooi zijn. Maar zoals de overheid ons zegt: Denk Vooruit! Zorg dat je voorbereid bent op problemen en incidenten die misschien nooit gebeuren. Dat lijkt me een goede daad van wederkerigheid: ik neem een noodpakket en tref andere voorbereidingen voor de dag dat de overheid me niet meteen kan helpen tegen een bedreiging van buitenaf. En het komende kabinet versterkt onze democratie zodat we beter beschermd zijn tegen uitholling van onze democratie van binnenuit. Deal!

Dankuwel.

Het hele plan ‘Naar een sterkere democratie’ kan je hier lezen.